Bademcik ve Geniz Eti Hastalıkları

 

Bademcikler ve geniz eti, solunum ve beslenme yolu ile vücudumuza giren yabancı maddelere ve mikroplara ilk yanıtın verildiği bağışıklık sistemi halkasının öğeleridir. Bu bağışıklık sistemi halkası üstte geniz eti, yanlarda bademcikler ve alt yanlarda dil kökü bademciklerinden oluşur. Hayatın ilk iki yılında anneden alınan bağışıklık sistemi unsurları hastalıklardan koruyucu olduğu için bademcik ve geniz etinin genelde iki yaşından sonra aktif olarak mikroplardan ve vücuda giren yabancı meddelerden koruması beklenir. 5-7 yaşına kadar karşılaştığı mikroplar nedeniyle büyüme eğiliminde olan bademcikler ve geniz eti, bu yaşlardan itibaren küçülmeye başlar ve nihayetinde ergenlikle normal erişkin boyutuna gelmeye başlar.

Bademcikler ve geniz etinin bağışıklık hücrelerini (B hücre, T hücre) ve bağışıklık antikorlarını (IgG, IgM, IgD, IgA) ürettiğini yapılan çalışmalarda gösterilmiştir. Bununla birlikte ameliyat ile bademcik ve geniz eti alınan hastalarda klinik olarak alınmayanlara göre farenjit gibi üst solunum yolu hastalıkları ve zatüre, bronşit gibi alt solunum yolu hastalıklarını geçirme sayısının değişmediği ortaya konulmuştur. Yapılan kan değerlendirmelerinde ise bağışıklık hücrelerinde azalma tespit edilmiştir. Yukarıda normal bademcik ve geniz eti için değindiğimiz bağışıklık görevlerinin sık bademcik ve geniz eti iltihabı geçiren hastalarda azaldığı görülmüştür. Bu da özellikle bademciği sarmalayan ve mikroplar ile ilk karşılaşan örtünün yapısının sık enfeksyonla değişimesinden kaynaklanmaktadır.

Bademcik ve geniz eti iltihaplarının en sık nedeni virüsler olmakla birlikte bakteriler ve mantarlar da iltihaba neden olabilmektedir. Bunlardan sık görüdüğümüz ve halk arasında beta mikrobu olarak bilineni romatizmal kalp, eklem ve böbrek hastalığına neden olduğu için tıbbı olarak önem arzetmektedir. Klinik olarak bademcik iltihabı; bademciklerde kızarıklık, ateş, ağrılı yutma, kırıklık, yutma güçlüğü, kulak ağrısı ve boyundaki bezelerde ağrılı şişmeye neden olur. Kesin tanısı boğaz kültürü ile konulmakla birlikte yaklaşık 2 gün gibi uzun sürede sonuç verdiği için her zaman başvurulan bir tanı yöntemi değildir. Bunun yerine tanıda şüphe halinde erken sonuç veren strep testi de yapılabilir. Bu konuda dikkat edilmesi gerekn en önemli şey eczacımızdan ya da doktorumuzdan ısrarla antibiyotik istemek ya da yazması konusunda baskı altına almak tedavi açısından faydalı olamayacaktır. Zira hastalıkların çoğu virüslerle olduğundan gereksiz antibyotik kullanımına maruz kalınacaktır.

Bedemcik ve geniz eti iltihaplarından bahsettikten sonra bu organların büyümesinden ya da büyüklüğünden da bahsetmek faydalı olacaktır. Başlıca sebep olduğu durum havayolu tıkanıklığıdır.

Çocuklarda uzun vadeli hava yolu tıkanıklığının en sık sebebi bademcik ve geniz eti büyüklüğüdür. Akciğer tansyonunda yükselmeye kadar çeşitli sorunlara neden olabilmektedir. Bunun yanında daha sıkla gördüğümüz uyku apneye neden olmaktadır. Çocuklarda uyku apnenin de en sık nedeni müzmin bademcik ve geniz eti büyüklüğüdür. Önemli uyku bozukluğunu destekleyen bulgular; apne (uykuda 5-10 saniye kadar süren nefes alamama durumu) ataklarına şahitlik etmek, ağızdan soluma, gece yarısında sık uyanma, gece altını ıslatma, okul başarısının kötü olması. Uyku bozukuluğunun sebep olduğu gece altını ıslatma genelde sonradan ortaya çıkan altını ıslatmalar için geçerlidir. Bebekliğinden beri olan altını ısltmalar büyümüş geniz eti ve bademciklerle genelde ilişkili değildir.

Büyümüş bademcik ve geniz etinin neden olduğu başka bir olgu da yüz çene gelişim bozukluğudur. Uzun vadeli ağız solunumu çene ve dilin geriye doğru yer değiştirmesine; dişlerin kapanması ve çene gelişimini etkileyen baş ve boyun duruş değişikliklerine yol açar. Bu anlamda “adenoid face” denilen çenenin geride yüzün yüksekliğinin arttığı karekteristik yüz görünümüne neden olur. Ayrıca dişlerin düzgün kapanmasını da engeller. Bahsedilen yüz değişikliklerinin bir kısmının bademcik ve geniz eti ameliyatı ile düzeldiği tespit edilmiştir. Bu anlamda ortodontik tedavi adayı çocukların işlemden önce bademcik ve geniz eti muayenesinin yapılması faydalıdır.

Bademcik ve geniz eti hastalıklarında diğer temel sorunlardan biri de kulakların durumudur. Üstaki tüpü denilen bir kanalla orta kulağımız geniz bölgesine açılır. Yapılan çalışmalarda geniz eti büyüklüğünün bariyer gibi bu kanalı tıkamasından ziyade sık sık iltihap geçirirek orta kulağa mikrop balaşmasına sebep olur ve östaki kanalının işlevini yapmasına engel olur. Kulakta sıvı toplaması için tüp takılacak bir çocuğun geniz etinin büyüklüğüne bakılmaksızın alınması düşünülmelidir. Zira yapılan çalışmalarda geniz eti ameliyatı ile tüp amaliyatı yapıldığında sadece tüp takılanlardan daha başarılı bulunmuştur.

Bütün değindiğimiz konuların ışığında ulaşmak istediğimiz temel nokta hangi çocukların ameliyat edilip hangi çocukların takip edilmesi gerektiği konusudur. Bademecikler ve geniz etini bu konuda ayırırsak bademcikler için ameliyat gereklilikleri;

  • Sık bademcik iltihabı (son bir sene içinde yedi, son iki sene içinde beşer, son üç sene içinde üçer ateşli bademcik iltihabı geçirmek)
  • Romatizmal kalp kapak hastalığı varlığı
  • Tekrarlayan ateşli havele olması
  • Sürekli boğaz ağrısı
  • Bademcik apsesi
  • Apseleşmiş boyun lenf bezleri ile birilte bademcik iltihabı
  • Bademcik büyüklüğüne bağlı aşırı horlama ve ağız solunumu
  • Uyku apne hastalığı
  • Yüz-çene gelişim bozuklukları
  • Tümör şüphesi

Geniz eti için ameliyat gereklilikleri;

  • Sık geniz iltihabı
  • Geniz eti büyüklüğü ile olan kulakta uzun süreli sıvı birikmi
  • Geniz eti büyüklüğü ile olan sık orta kulak iltihabı
  • Geniz eti büyüklüğü ile birlikte olan uzun süreli kulak iltihabı ve akıntısı
  • Geniz eti büyüklüğü ile olan horlama ve ağız solunumu
  • Geniz eti büyüklüğü ile uyku apne hastalığı
  • Geniz eti büyüklüğü ile yüz-çene gelişim bozuklukları
  • Geniz eti büyüklüğü ile konuşma bozuklukları
  • Geniz eti büyüklüğü ile uzun süreli sinüzit
  • Tümör şüphesi

Copyright © 2017